Karton a tektura falista: jak powstaje tektura falista i co oznaczają fale, okładziny i gramatura
Karton to potoczne słowo zarówno na gotowe pudło, jak i na niemal każdy gruby materiał z papieru; tektura falista to konkretna konstrukcja. Składa się z pofalowanego papieru, czyli papieru na falę, sklejonego skrobią między płaskimi papierami, czyli okładzinami. Jedna fala między dwiema okładzinami daje tekturę 3-warstwową (jednofalową), dwie fale 5-warstwową (dwufalową), a trzy fale 7-warstwową (trójfalową). Litera fali (E, B, C, A) wyznacza grubość, papiery większość wytrzymałości, a gramatura (g/m²) to masa całej tektury.
Karton, tektura lita i tektura falista: pojęcia
Na co dzień kartonem nazywa się pudełko po płatkach, pudło wysyłkowe albo arkusz szarej tektury. Branża opakowaniowa unika tego słowa w odniesieniu do materiału, bo nie opisuje ono konkretnego wyrobu, a normy mówią o tekturze falistej (po angielsku corrugated fibreboard, np. ISO 3034, dotycząca grubości tektury falistej).
| Pojęcie | Czym jest | Typowe zastosowania |
|---|---|---|
| Papier | Cienki arkusz z włókien; powyżej ok. 200–250 g/m² zwykle mówi się o kartonie lub tekturze, ale dokładna granica zależy od definicji | Owijanie, druk, papiery, z których powstaje tektura falista |
| Karton na pudełka składane (tektura lita) | Zwarty materiał bez fali, często wielowarstwowy, z włókien pierwotnych lub z recyklingu | Pudełka składane i pudełka sztywne |
| Tektura falista | Papier na falę sklejony między okładzinami: lekka, sztywna kanapka | Kartony wysyłkowe, tacki, skrzynki, kartony paletowe, wkładki, ekspozytory |
Kartony i inne wyroby wykonujemy wyłącznie z tektury falistej; tektury litej nie produkujemy. Gdy na tekturze falistej potrzebna jest efektowna powierzchnia, stosujemy zamiast tego zadruk, kaszerowanie, lakier lub powlekanie folią.
Jak powstaje tektura falista
Tekturę falistą wytwarza się na tekturnicy, czyli linii maszyn, która w procesie ciągłym łączy trzy, pięć lub siedem wstęg papieru w tekturę jedno-, dwu- lub trójfalową. Pierwsze patenty na papier falisty pochodzą z 1856 roku (plisowany papier jako wyściółka kapeluszy) i 1871 roku (papier falisty do owijania delikatnych przedmiotów, np. butelek). Najważniejsze etapy dziś:
- Odwijaki i splicery podają role papieru i wymieniają je bez zatrzymywania linii.
- Podgrzewanie i nawilżanie. Papiery są podgrzewane i kondycjonowane parą, aby dało się je kształtować.
- Sklejarka jednostronna (single facer). Papier na falę przechodzi między podgrzewanymi walcami ryflowanymi o zębatym profilu i przybiera kształt fali. Na wierzchołki fal nakłada się klej skrobiowy i dociska pierwszą okładzinę. Powstaje wstęga tektury jednostronnej: jedna okładzina i jedna fala.
- Most. Wstęga jednostronna tworzy pętle na moście, dzięki czemu obie części linii mogą pracować z różną prędkością, np. przy zmianie roli lub zlecenia.
- Klejarka i sklejarka dwustronna (double backer). Na drugie wierzchołki fal nakłada się skrobię i przykleja drugą okładzinę. W tekturze dwu- i trójfalowej łączy się dwie lub trzy wstęgi jednostronne z okładziną zewnętrzną.
- Bigowanie, cięcie wzdłużne i poprzeczne. Ciągła wstęga jest bigowana, cięta na długość i szerokość i układana w stosy arkuszy.
Przetwórstwo zamienia arkusze w opakowania: zadruk (najczęściej fleksograficzny, coraz częściej cyfrowy), sztancowanie, składanie i klejenie, taśmowanie lub zszywanie. Kartony wykonujemy z tektury falistej, a podawane przez nas parametry tektury pochodzą z badań naszych dostawców tektury dla każdej partii. O możliwościach zadruku piszemy w artykule zadruk na kartonach z tektury falistej.
Warstwy i fale: od tektury jednostronnej do 7-warstwowej
Liczba warstw liczy papiery, liczba fal warstwy pofalowane. Obie nazwy są w użyciu i opisują te same tektury.
| Nazwa | Warstwy | Fale | Gatunki, których używamy |
|---|---|---|---|
| Jednostronna (2-warstwowa) | 1 okładzina + 1 papier na falę | 1, odsłonięta z jednej strony | Dostarczana w zwojach i arkuszach do owijania i zabezpieczania produktów |
| Jednofalowa (3-warstwowa) | 2 okładziny + 1 papier na falę | 1 | E, B, C |
| Dwufalowa (5-warstwowa) | 3 okładziny + 2 papiery na falę | 2 | EB, BE, BC i ciężka AC |
| Trójfalowa (7-warstwowa) | 4 okładziny + 3 papiery na falę | 3 | AAC, także w składach specjalnych |
Wybór między tekturą 3-, 5- i 7-warstwową zależy od ładunku, piętrowania i transportu. O najcięższych gatunkach, AC i AAC, piszemy w artykule ciężka tektura dwufalowa AC i trójfalowa AAC.
Fale: E, B, C, A i pozostałe
Falę opisuje jej wysokość (od dna do wierzchołka) i podziałka (odległość między dwoma wierzchołkami). Litery nie idą w kolejności wielkości: najwyższa jest fala A, potem C, B, E i F. Wysokości poniżej to typowe zakresy publikowane przez niemiecką branżę tektury falistej i jednego z producentów tektury; poszczególne zakłady nieznacznie się od nich różnią.
| Fala | Typowa wysokość fali | Charakter | Typowe zastosowania |
|---|---|---|---|
| F | 0,6–0,9 mm | Bardzo drobna, gładka powierzchnia | Małe opakowania z precyzyjnym zadrukiem |
| E | 1,0–1,8 mm | Drobna, dobra powierzchnia do druku, kompaktowa | Małe pudełka, opakowania detaliczne i e-commerce, kartony wysyłkowe |
| B | 2,2–3,0 mm | Uniwersalna drobna fala | Typowe kartony wysyłkowe i transportowe |
| C | 3,1–3,9 mm | Fala średnia, większa sztywność w stosie | Cięższe wyroby, kartony składowane w stosach |
| A | 4,0–5,0 mm | Najwyższa fala, najgrubsza tektura | W naszej ofercie w ciężkich gatunkach AC i AAC |
Gotowa tektura jest grubsza niż fala, bo dochodzą okładziny, a dokładna grubość zależy od papierów i procesu. Gatunki wielofalowe łączą fale: EB i BE łączą falę E i falę B, a w kartach technicznych naszych dostawców to osobne gatunki o różnej gramaturze, dlatego podawaj gatunek, a nie tylko fale. Typowe grubości i wartości ECT poszczególnych gatunków oraz to, co oznaczają dla wytrzymałości kartonu, opisujemy w artykule ECT, BCT i wzór McKee.
Okładziny i papier na falę: papiery w tekturze
Papiery do produkcji tektury falistej to papiery na tekturę falistą (po angielsku containerboard). W Europie ich gatunki opisuje lista papierów na tekturę falistą Cepi ContainerBoard, stowarzyszenia producentów tych papierów (szósta aktualizacja, październik 2022, aktualne wydanie na jego stronie na dzień 13 listopada 2026, strona do pobrania).
| Papier | Zastosowanie | Czym jest |
|---|---|---|
| Kraftliner (szary lub biały) | Okładzina | Głównie pierwotna masa siarczanowa (kraft); wysoka wytrzymałość |
| Testliner (szary, z białą warstwą wierzchnią, melanżowy) | Okładzina | Papier z włókien z recyklingu; lista określa cztery klasy wytrzymałości, od 1 do 4 |
| Kraft top liner | Okładzina | Papier z włókien z recyklingu z warstwą wierzchnią głównie z włókien pierwotnych |
| Papier na falę półchemiczny | Fala | Głównie półchemiczna masa z włókien pierwotnych |
| Papier na falę z recyklingu (medium) | Fala | Papier z włókien z recyklingu o gramaturze 100 g/m² lub większej; poniżej 100 g/m² lista nazywa go light weight medium |
W przypadku okładzin lista uznaje za najważniejsze właściwości wytrzymałościowe odporność na przepuklenie i wytrzymałość na ściskanie na krótkim odcinku (SCT); w papierze na falę tradycyjnie mierzy się też odporność na zgniatanie. Biała warstwa wierzchnia daje jaśniejszą, bardziej jednolitą powierzchnię do druku. W gatunkach tektury, których używamy, okładziny mają ok. 90–170 g/m² (testliner), 120–160 g/m² (okładziny białe) i 115–175 g/m² (kraftliner), a w gatunkach ciężkich 280–400 g/m² (kraftliner). Papiery na falę mają ok. 70–135 g/m², a w gatunkach ciężkich 140–175 g/m² (papier o podwyższonej wytrzymałości). Większość tektur, których używamy, to tektury makulaturowe; używamy też tektur z kraftlinerem z włókien pierwotnych. Mamy tekturę z deklaracją zgodności do bezpośredniego kontaktu z żywnością.
Gramatura: gramatura papieru i gramatura tektury
Gramatura to masa jednostki powierzchni, w g/m², oznaczana według ISO 536. Dwie wartości łatwo pomylić:
- Gramatura papieru opisuje jedną warstwę, np. okładzinę 125 g/m² albo papier na falę 100 g/m².
- Gramatura tektury to masa 1 m² gotowej tektury: okładzin, papieru na falę i kleju razem.
Gramatura tektury nie jest sumą gramatur papierów, bo pofalowany papier na falę jest dłuższy niż płyta. Ten stosunek nazywa się współczynnikiem pofalowania (take-up factor); w przykładowym obliczeniu amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (EPA) przyjmuje ok. 1,44 dla fali C. Dla ilustracji, nie jako oferta: tektura z falą C, dwiema okładzinami 125 g/m² i papierem na falę 100 g/m² waży ok. 125 + 144 + 125 = 394 g/m², do tego klej. Gramatury papierów składowych można sprawdzić po rozdzieleniu według ISO 3039. Gramatury w kartach technicznych są nominalne, a nasza standardowa tolerancja gramatury tektury wynosi ±5%, zob. tolerancje kartonów z tektury falistej.
| Gatunek tektury | Warstwy | Gramatura tektury według kart technicznych naszych dostawców (g/m²) |
|---|---|---|
| E | 3 | 305–460 |
| B | 3 | 240–520 |
| C | 3 | 355–565 |
| BE | 5 | 505–670 |
| EB | 5 | 540–780 |
| BC | 5 | 490–1090 |
| AC | 5 | 1140–1415 |
| AAC | 7 | 1085–1815 |
To wartości nominalne dla gatunków standardowych. Zakresy się nakładają, bo tę samą falę można połączyć z lekkimi lub ciężkimi papierami.
Czego nie mówią grubość i gramatura
Grubsza lub cięższa tektura nie jest automatycznie mocniejsza. W kartach technicznych naszych dostawców tektura AAC o gramaturze 1085 g/m² i grubości 12,6 mm ma ECT 13,1 kN/m, a tektura AC o gramaturze 1415 g/m² i grubości 8,9 mm osiąga 19,6 kN/m. O odporności na zgniatanie krawędziowe decydują papiery, a nie tylko liczba fal. Jeśli karton ma przenosić obciążenie w stosie, podaj ECT lub BCT albo masę towaru oraz sposób piętrowania i składowania kartonów.
Lista kontrolna: jak określić tekturę i o co zapytać dostawcę
- Konstrukcja. Liczba warstw i fala lub połączenie fal (np. 3-warstwowa B albo 5-warstwowa EB), podane jako gatunek, a nie tylko jako grubość.
- Wytrzymałość. Wymagane ECT (kN/m) albo dane o obciążeniu: masa towaru, wysokość stosu, czas i warunki składowania.
- Papiery. Szara lub biała okładzina zewnętrzna oraz kraftliner albo testliner, jeśli wymaga tego zadruk lub Twój klient.
- Gramatura. Zapytaj, czy gramatura w wycenie dotyczy tektury, czy jednego papieru, i jaka tolerancja obowiązuje.
- Kontakt z żywnością lub inne wymagania. Napisz, co będzie pakowane, aby dostawca mógł potwierdzić, jakie dokumenty mają zastosowanie.
- Źródło danych. Zapytaj, skąd pochodzą parametry tektury (karta techniczna, badania partii) i jaką metodą badawczą je zmierzono.
- Format. Dla kartonów kod FEFCO lub rysunek (zob. katalog kodów FEFCO) i wymiary wewnętrzne; dla arkuszy lub zwojów format lub szerokość zwoju oraz ilość.
Tektura i kartony od Kartoniki.eu
Kartoniki.eu (LOFREE Sp. z o.o. sp. k.) produkuje w Lubartowie kartony z tektury falistej i inne wyroby z tektury 3-warstwowej E, B i C, 5-warstwowej EB, BE, BC i ciężkiej AC oraz 7-warstwowej AAC, a także dostarcza tekturę w arkuszach i zwojach. Nakład dobieramy do potrzeb – realizujemy też krótkie serie i prototypy. Jeśli konstrukcja wymaga minimalnej ilości, podajemy ją w wycenie. Opisz nam produkt, jego masę i sposób transportu przez naszą stronę główną, a zaproponujemy tekturę.
Najczęstsze pytania
Czy karton to to samo co tektura falista?
Nie do końca. Potocznie kartonem nazywa się zarówno gotowe pudło, jak i niemal każdy gruby materiał z papieru. Tektura falista to konkretna konstrukcja: pofalowany papier sklejony między płaskimi papierami, czyli okładzinami. Tektura lita i karton na pudełka składane nie mają fali. Kartony wysyłkowe są prawie zawsze z tektury falistej.
Co oznacza tektura jednofalowa, dwufalowa i trójfalowa?
Liczy się warstwy pofalowane. Tektura jednofalowa ma jedną falę między dwiema okładzinami (3-warstwowa), dwufalowa dwie fale i trzy okładziny (5-warstwowa), trójfalowa trzy fale i cztery okładziny (7-warstwowa). Tektura jednostronna to fala sklejona z jedną okładziną, z odsłoniętą falą.
Co oznaczają litery fal E, B, C i A?
Oznaczają wielkości fal i nie idą w kolejności wielkości. Typowe wysokości fal to ok. 1,0–1,8 mm dla E, 2,2–3,0 mm dla B, 3,1–3,9 mm dla C i 4,0–5,0 mm dla A. Połączenia takie jak EB, BE, BC, AC i AAC opisują fale tektury wielofalowej.
Czym jest gramatura i dlaczego gramatura tektury nie jest sumą gramatur papierów?
Gramatura to masa metra kwadratowego, w g/m². Gramatura tektury falistej obejmuje całą płytę: okładziny, papier na falę i klej. Ponieważ papier na falę jest pofalowany, metr kwadratowy tektury zużywa więcej niż metr kwadratowy tego papieru, więc liczy się on więcej niż jego własna gramatura.
Czym różni się kraftliner od testlinera?
Kraftliner powstaje głównie z pierwotnej masy siarczanowej (z włókien pierwotnych). Testliner powstaje z włókien z recyklingu. Oba występują w wersji szarej i z białą warstwą wierzchnią. Większość tektur, których używamy, to tektury makulaturowe; tam, gdzie wymaga tego specyfikacja, używamy też tektur z kraftlinerem.
Czy grubsza lub cięższa tektura jest zawsze mocniejsza?
Nie. Wytrzymałość zależy od papierów tak samo jak od fal. W kartach technicznych naszych dostawców tektury 7-warstwowa tektura AAC o gramaturze 1085 g/m² ma ECT 13,1 kN/m, a 5-warstwowa AC o gramaturze 1415 g/m² osiąga 19,6 kN/m. Podaj wymagane ECT, a nie tylko falę albo gramaturę.
Czy możecie wykonać tekturę w składzie specjalnym?
W przypadku tektury 7-warstwowej AAC tak: możemy zlecić wykonanie składów specjalnych, z gramaturami papierów i falami dobranymi do wymaganej wytrzymałości. Dla innych gatunków proponujemy tekturę z naszej oferty. Podaj masę towaru i sposób składowania kartonów.
Czy sprzedajecie tekturę falistą w arkuszach lub zwojach?
Tak. Oprócz kartonów dostarczamy tekturę falistą w arkuszach i w zwojach, także tekturę jednostronną. Podaj falę, papiery, format arkusza lub szerokość zwoju i ilość, a w wycenie potwierdzimy, co możemy dostarczyć.